Ordvri på nett

Ein tidlegare kollega er tilbake i hovudstaden etter juleferien og twitrar følgjande korte karakteristikk av hybellivet i januar: Kjex og singelliv.

Det er som eit heilt gammaldags handskrive brev, komprimert til 16 tastetrykk. Men  det er ikkje normalen. Korleis kan dei gode formuleringane overleve i den elektroniske tidsalderen? Det  er brei semje blant dei gamle og kloke om at den gode historia er død. Dei som finst att av ordvridarar og bygdeoriginalar har for lengst  har fått kontrakt med ein fjernsynskanal.

Men enno kan det altså leverast treffande karakteristikkar. Det er berre det at no blir ein kjapp replikk helst tasta på ein smartfon i staden for å bli avlevert ansikt til ansikt. Før sat det folk i kommunestyresalen og venta tolmodig på ei infam formulering. No sit dei aldri der lenger. Det har blitt for langt  mellom drammane. Dei folkevalde går kommunerevisjonen i næringa og vaktar seg vel for å seie noko dei kan bli tekne på. Men noko må det likevel vere representantane flirer til når  dei får ei melding på mobilen som dei lattermildt viser fram til partifellar.

Det var ein gong i tida at karane på butikken i sine devoldtrøyer og blankeskjoldhuer kommenterte alt som fauk forbi.  Det kunne vere alt frå å eksteriørbedømme ungjenter til å spa opp gammal sladder eller  drive godmodig lytehumor mot einbeinte eller trongsynte.  Dette var generasjonen som møtte opp fram på årsmøtet i  Sunnmøre Meieri for  å fortelje at administrasjonen var for stor og at dei gjorde for lite: ”Det einaste dokke meierifolkjet vil, det e å sleikje ta rjømen og gå av med pensjon!”Etter slike salvar mot dei mektige i landbrukssamvirket kunne dei reise heim og bli mottekne som heltar i lokalmiljøet.

 Ein ordførar skulle yte sin skjerv til fårikålmiddagen om kvelden. Han gjorde ein avstikkar på butikken på veg til formannskapsmøtet for å kjøpe eit par kålhovud: Du skal ikkje ha så mange at de blir vedtaksføre då, spurde mannen bak disken. Det skulle tatt seg ut på Rimi i dag. Dama i kassa veit  alt om forventa servicenivå og er til døden lojal overfor dei etiske grunnverdiane i konsernet.

Det har, må vi tilstå, alltid vore oss ei  glede å lytte til drastisk bildebruk og rabiate assosiasjonar, særleg når det blir framført i dagleg samvær og utan betalande publikum. Det er noko eige over karen som skal fortelje kor stappande mørkt det var. Han trivlar ei stund etter eit friskt bilde på mørke natta og så brenner han laus: ”Det var så mørkt som skulle det vore inne ei lommelykt”. Ein omfangsrik kar skulle ta bussen til byen. Han oppdaga at det ikkje var eit einaste sete ledig og utbraut: ”Her var ein jammen ikkje trongde om å ta med seg rau.”

 No svirrar dei saftige replikkane og dei greinalause samanlikningar elektronisk gjennom lufta og slår ned i  mobiltelefonar og lesebrett nær oss. Men blunkefjes og dialekt kan ikkje heilt erstatte  den menneskelege mimikken og kroppspråket. Eit fjes gir ein ekstra dimensjon til historia, om så det er på Skype.

Ein av dei få stadene ein framleis må framføre sine replikkar ansikt til ansikt er når ein er ute på oll. Men blant dei mange hjelparane der ute på nettet er det også nokre som har samla sms-meldingar som garantert gjer inntrykk på det motsette kjønn. Mange er ikkje oppattakande. Men ved ein bar etter midnatt er det trass alt hormonane som er viktigast.

Først ein ganske ulogisk ein, i alle fall brukt som sms: ”Eg har mista telefonnummeret mitt, kan eg få ditt?” Så ein påtatt uskuldig og sjølvbevisst ein: ”Trur du på kjærleik ved første blikk, eller skal eg gå forbi igjen?”Og så ein søt og småfrekk: ”Det er så ryddig her. Skal vi gå og rote litt!!

God helg!

Folk er folk

Jula nærmar seg med stormskritt. Det er gamle skikkar og folketonar og matoppskrifter over alt. Folk kan vere så urbane og  internasjonale som dei berre vil. I jula – altså  frå midt i november til langt inn i romjula - er det dei gamle rosemåla tradisjonane som gjeld.

Vi fyller kjellarane og frysarane med ribbe og lefse. Vi steikjer sju sortar julekake med eit kalori-innhald vi elles aldri ville akseptert. Vi nynnar på merkelege gamle songar der vi helsar høfleg på busk og kratt: Du grøne glitrande tre, goddag!

Skal vi sende ei helsing til slekt og vener som bur litt langt unna, så sit vi og skriv sirlige bakpå postkort med bilde av nissar og dompapar. Og så køyrer til ei mil for å kjøpe frimerke og sjå om vi finn ei postkasse. Resten av året greier vi oss godt med e-post og Facebook.

Jula er gjerne tida for det gamle og gode og velprøvde – også dei gamle og velprøvde tankane:  Vi som nærmar oss pensjonsalderenhar lett for å tenkje at verda for lengst har funne si form og at all forandring er dristig eksperimentering. Vedfyring er betre enn varmepumpe. Lusekufta er betre enn fleece. Alt var betre under krigen, syng Ole Paus. I denne søte førjulstid er det ekstra lett å sjå bakover og vende ryggen framover. Det er fortida som gjeld. Samtida er ille nok. Framtida er nifs og  skremmande.

 Det er ikkje rart vi kjenner det slik: For verda krympar. Ho blir stadig mindre og minkar meir år for år. Vi får alle slags folk nærare innpå oss. I fjernsynet fylgjer med med frå orkesterplass i slåstinga på Tahrirplassen og i Kongo. Media brettar ut alle slags skandalar. Mykje av det har vi ikkje godt av å vite noko om.

Krigshandlingar og skandalar skjedde i gamle dagar også. Men den gongen visste vi ikkje om det. Vi nordmenn har tusenvis av års tradisjon for å bu langt frå naboane.  Sjølv når vi endeleg har gått  oss over sjø og land for å møte dei, har vi alltid blitt skikkeleg forbausa om vi ikkje trefte nokon som  nesten var akkurat som oss sjølv.

 Det er noko trygt og sutalaust å tenkje seg sykkylvssamfunnet som noko som alltid har vore seg sjølv likt.  Vennleg vilt og vakkert. Ei  bondebygd  med industri. No kan ein ikkje lenger høyre på dialekten kva fjord folk kjem frå.  Vi flyttar rundt og plukkar opp litt her og litt der. Verda forandrar seg. Det har ho alltid gjort. Og Sykkylven forandrar seg i same takt.

Vi seier ”i gamle dagar” som om det var ein tilstand. Men det  spørs kor gamle desse dagane er. Først var Sykkylven  ei bondebygd der det var langt mellom husa. Etter krigen kom det store mengder ungdom frå meir fattigslige område lenger nord  strøymande  til fabrikkane i møbelbygda med pappkoffertane sine og ville ha jobb. Dei kom frå eksotiske plassar som Hitra og Frøya og  Moskenes og Brønnøysund. Dei snakka rart. Dei hadde rare kle.  Dei hadde merkelege skikkar.  Og det var veldig mange av dei.

Den gongen var det folk som klaga over innflyttarplaga. Dei la heile skulda på innflyttarane når noko var gale. Det underlege var at dei områda i landet  som hadde færrast innflyttarar, var dei som klaga mest. I die mest avstengde fjordarmane tykte folk at her har vi i alle år kasta garnet på høgre sida av båten. Og så kjem det nokre oppkjeftige nordlendingar å seie at vi skal  gjere stikk motsett. Nei, dei får skikk følgje eller land fly!

I  Sykkylven var vi ikkje dummare enn at vi forstod at innflytting og vekst og utvikling – det var ei og same sak. Arbeidskraft måtte til for å få hjula til å gå rundt.  Det var ikkje for ingen ting at møbeldirektør Jens Ekornes sende alle ungkarar på fabrikken ned på kaia for å hjelpe dei nye tenestejentene med kofferten når dei kom på kaia med fjordabåten på flyttedag. Han var så opptatt av at dei skulle gifte seg, stifte familie og få ungar.  For Sykkylven måtte ha fleire innbyggjarar, viss han skulle få den fabrikken han ønskte seg.

Og ungkarane og tenestejentene gjorde slik han ville. Dei  slo seg i hop og laga ein masse ungar. Fabrikkane vaks og la på seg. Fleire folk i bygda skapte liv og moro, det vart nye ekteskap og ungar og husbygging. Når fabrikkhjula svirra, blei det kjøpekraft og velstand.

På seksti- og syttitalet var det overbefolkinga i Asia som vart sett på som det store problemet i verda.  Ein journalist spurde ordføraren her i Sykkylven, Øystein Eliassen, om korleis han såg på den store auken i innbyggjartalet i kommunen. Vi har om lag den same folkeauken som India. Så pass synest eg det må vere, uttalte han.

Og slik har det i grunnen vore sidan. Folketalet har gått oppover år for år. Det har blitt stadig nye skular og byggjefelt i alle delar av kommunen.  Når Sykkylven kommune har hatt underskot i kommunerekneskapen, har ein gjerne forklart det som ”veksesmerter”.  For det har kosta å vere i vekst. Vi måtte byggje nye skular og nye vegar. Det vart nye byggjefelt. Vi  måtte til og med utvide kyrkjegarden.

 Det var denne jamne straumen med innflyttarar som fekk folketalet til å vekse år for år. Det har gitt oss ei ung befolkning.  Det har sine gode sider no, når  eldrebølgja  fløymer inn over landet.  Eldrebølgje i Sykkylven kjem seinare enn  i kommunar det er naturleg å samanlikne oss med. Vi  har framleis så mange unge  at vi har eit forsprang på gjennomsnittskommunen. Det gir oss litt ekstra tid til å produsere ungar og lokke til oss nye innbyggjarar. Då får vi kanskje nokon til å betale rekningane når vi bølgja av gamlingane no snart kjem feiande inn over land.

For tida er innbyggjartalet i Sykkylven er i ferd med å flate ut. Vi vart faktisk to - tre personar færre dei første ni månadene i år samanlikna med same periode i fjor.  Blir dette trenden, kan Sykkylven ende opp som fråflyttingskommune. Då har vi tapt noko vesentleg. For framleis er det innbyggjarane som er den viktigaste rikdommen vi har her i kommunen.

Talet på etniske sykkylvingar har faktisk minka med 91 personar sidan førre årsskifte. Når  folketalet i kommunen knapt hadde gått tilbake, var det fordi dei  har blitt erstatta av  menneske som har kome flyttande hit frå andre land.

I det siste internbladet til Ekornes las eg ei liste over dei som hadde fått arbeid i fabrikken på dei siste månadene. Dei er ganske jamt fordelte: Ein frå Litauen, ein frå Serbia, tre frå Polen, ein frå Irak, ein frå Kongo  - og ein frå Ikornnes.

Denne utskiftinga av innfødde sykkylvingar med utlendingar er ikkje spesiell for vår kommune. I Volda og Ørsta, i Ulstein, Herøy og Hareid er bildet mykje godt det same. Ungdommen utdannar seg vekk frå heimbygda og blir erstatta av utlendingar. Det er all grunn til å tru at denne utviklinga vil halde fram.

 Lat oss gjere eit lite reknestykke. Vi byter ut hundre sykkylvingar med hundre nyinnflytta utlendingar kvart år i tida framover. Om ti år er det kanskje tusen færre innfødde sykkylvingar.  I staden har  tusen fleire utlendingar blitt sykkylvingar i same periode. Dreg vi det endå lengre: Om 80 år –  om  dagens utvikling held fram – vil alle sykkylvingar kome frå utlandet.  Er det no panikken skal ta oss?

Det er ikkje til å underslå, at utviklinga går  fort. Det er ikkje så lenge sidan det var ein opplevelse å ha sett ein levande neger.  Eg hugsar ikkje akkurat når eg opplevde min første. Det var vel songarinna Ruth Reese på Riksteater-turné i kyrkja. Eller kanskje Botch som kom flyttande frå New York og som spela i rockebandet Electric Blood ein gong på syttitalet.

 Men no er det ei kvardagsleg sak at ho som vaskar kjem frå Somalia. Det  ikkje noko rarare at ein polakk køyrer bussen  enn at ein velledaling gjer det. Vi tilpassar oss raskt. Det er som med Sykkylvsbrua, nattferja og vinmonopolutsalget. Det var mange som spådde at det ville ende i  elendigheit. Men vi har lært å leve med dette også.

Men nokre fryktar framtida. I haust møtte tidlegare stortingsmann Hallgrim Berg. Han er ein likande halling som går i bunadsskjorte og spelar munnharpe. No sit han sit og skriv bok om innvandringsfaren. Han meiner at utlendingane  er i ferd med å overta landet og at dei er ein fare for tradisjonen, kulturen og demokratiet. Det skal bli ei kraftig bok han skriv. Han har  ikkje har tenkt å leggje fingrane imellom.

Eg veit ikkje korleis det er hos deg, sa eg. Men  i  Sykkylven lever vi stort sett bra med våre  nye landsmenn. Dei aller fleste skikkar seg vel, lærer norsk og er i jobb. Elles merkar vi lite til dei. Første året syklar dei over brua når dei skal på jobb på  Ekornes. Andre året har dei fått seg autopassbrikke og køyrer bruktbil. På fritida sit dei i sofakroken og ser fjernsyn og zappar og surfar på internett. Akkurat slik som sykkylvingar flest.

Eg seier ikkje at innflyttinga er problemfri. Det er klart det blir motsetningar når  folk med ulike kultur skal lære å leve i lag. Det veit alle som har hatt ungdom i huset. Utlendingar snakkar rart. Dei har rare kle.  Dei har merkelege skikkar.  Og det er veldig mange av dei.

Men når vi tenkjer på at snart ein av ti her i bygda kjem frå eit eller anna utland, så har det gått ganske bra. Vi har arbeid å tilby. Og det er jo det dei aller fleste kjem hit for. Sykkylvingane er stort sett slik laga at dei toler at folk er litt annleis, så lenge dei skikkar seg bra og  ikkje lagar for mykje oppstyr og problem. Vi veit kva vi står for. Vi er så pass trygge på  os sjølve at vi reknar med at våre verdiar og tradisjonar er konkurransedyktige.

Som nordmenn har vi  kjempa lenge for vårt demokratiske styresett, våre religiøse og humanistiske verdiar. Vi flaggar på 17. mai fordi vi har noko å vere stolte av. Det  er verdiar vi har tenkt å kjempe for. Det finst spørsmål vi ikkje har tenkt å fire på: Vi aksepterer ikkje kjønnslemlesting eller kvinnemishandling. Vi ringer til lensmannen viss det er nokon som slæst eller stel. Er det nokon som truar vårt opne demokrati, så sender vi PST på dei og bankar nokon ungane sine, varslar vi politiet og barnevernet. Det gjer vi, same kva hudfarge og religion gjerningsmennene måtte ha. Visse reglar må det vere i eit samfunn og dei skal innbyggjarane rette seg etter.

Men vi kan ikkje seie noko på at det luktar karri i trappegangen, sjølv om det er torsdag og balldag. Kvar si lyst! Det kan ikkje vere påbode med juletre. Om musikken til naboen er litt spesiell, så toler vi det og. Vi kan ikkje lage oppstyr folk vil bere skaut eller turban eller om dei  vil liggje med baken i veret når dei dyrkar sin gud. Dei om det. Slikt er småting i den store samanhengen og opp til den enkelte å bestemme sjølv.

 Det viser seg alltid at  folk er folk, anten dei kjem herifrå eller derifrå. Språkproblem og kulturforskjellar gjer det vanskeleg i starten. Du er temmeleg på tuppa når du har reist langt og har kome til eit land langt mot nord med framande skikkar og uforståeleg språk. Vi som bur her frå før, må vere litt romslege.

Er det vanskeleg, kan det vere ein ide å tenkje på alternativet. Det er nemleg ein ting vi  sannsynlegvis aldri greier gjere noko med: at mange av ungdommane  våre  flyttar frå bygda etter at dei  er ferdige med vidaregåande

Dei sel damemote eller serverer på Aker Brygge. Dei har utdanna seg til professorar ved universitetet eller byråkratar i regjeringskvartalet. Dei har godt betalte jobbar i børs og finans. Dei har utdanna seg til jobbar som dei ikkje finn i heimbygda.  Dei har kanskje sambuarar som ikkje vil bu mellom høge fjell. Det kan til og med hende at våre eigne ungar synest heime er bra, men borte best.

Men det viktigaste er at dei har utdanna seg til jobbar dei ikkje finn her. Så blir dei buande utanbygds, av og til også utanlands. Dei kjem att nokre gongar i året med ektefelle og ungar og med sunnmørsbunad og fjellanorakk klar i kofferten. Og dei trivst der dei bur og har ingen planar om å kome tilbake.

Dei nye innflyttarane som erstattar dei, kjem frå  Aust- og Sør-Europa, Asia og Afrika. Dei flyttar inn i rekkjehus i Skogvegen og  inn i gamlehusa på gardane i Velledalen. Har dei ikkje med seg ektefelle, så finn dei nokon herifrå. Dei skaffar seg arbeid og fritidssyslar. Dei aller fleste prøver å gjere som dei har fått råd om: Å ta skikken der dei kjem: For ei stund sidan snakka eg med ei ung mor frå Somalia som gjekk rundt med gipsa arm. Ho hadde ramla og brote handa på ski på Fjellsætra!

Det store spørsmålet er ikkje om vi  skal ta imot dei som kjem flyttande. Vi bør heller spørje kva vi skulle gjort  utan dei?

Utan dei, hadde folketalet  minka med hundre personar i året. Utan dei hadde vi vore tusen færre i kommunen om ti år. Vi som er igjen, hadde blitt stadig eldre og meir avfeldige. Det hadde vorte stadig  færre unge som kunne ta seg av oss. Fabrikkar hadde flagga ut – på grunn av mangel på arbeidskraft. Fotballag og musikkorps  hadde fått endå større rekrutteringsproblem. Og endå fleire hadde flytta herifrå. Mann er som kjent manns gaman.

 Det er nok først og fremst til vårt eige beste at vi er gjestmilde mot dei som kjem flyttande. Vi får vere ta like godt i mot framandfolk, anten dei kjem som turistar eller som flyktningar og arbeidssøkjarar.

 Det er ikkje alle stader dei er det: Det var ein gong ein kokk ein gong som fekk lov til å reise på ei studiereise til Helvete. Han vart skikkeleg imponert over tilstandane. Det  var late dagar, med  flott oppdekking kvar dag og trivelege folk over alt. Dit skulle han jammen ønskje at han kom, når tida var inne, sa han.

 Han var heldig og fekk ønsket sitt oppfylt.

Men då han kom tilbake til Helvete igjen, var det heilt andre vilkår. Han måtte opp grytidleg om morgonen og skrubbe gryter og lage mat så sveitten rann. Han måtte streve heile dagen. Den fine maten fekk han ikkje røre, han måtte ta til takke med restar.

Kokken klaga til ein av overdjevlane og minte han på kor godt han hadde hatt det første gongen  han var i Helvete.

- Ja, men då var du her som turist, sa overdjevelen. No er du her som innvandrar!

Takk for meg!

Sykkylven pensjonistlag, 8. desember 2012.

Kjøpe nissejulekort. Skrive God jul og godt nyttår!! På med adressa og ned i postkassa med det. Ferdig med det!.

Det er noko vakkert over dei heilt enkle juleting. Som å skrive eit julekort frå dei munn og fotmålande berre med adresse og den helt vanlege standardhelsinga.

Som å setje opp dorullnissar og sjuarma lysestake i glaskarmen .I denne tida kan ein gjennomføre heile samtalar med tradisjonsrike replikkar som vi alle har på repertoaret: Som at det lysande juletreet på Emblemsfjellet er fint. At det er eit strev å handle på Moa. Og at det truleg ikkje blir kvit jul dette året heller. Heldigvis er ribba i hus. Ja då, visst kjenner vi oss ganske ribba, vi også. Og så klemmer og klappar vi på boblejakkene og vinterfrakkane til vener og kollegaer og ønskjer dei endå ein gong ei velsigna julehelg.

Ei veke til no, så skal alt vere klappa og klart. Dei mest ambisiøse tenkjer nok at dei skal legge siste hand på julepynten alt på fredag kveld. Det er den draumen vi ber på, å kunne sitje ned og vere ferdig med alt medan dei andre spring for livet. Som regel er det nok ganske fåfengt. Juleførebuinga tek den tida som finst, det viser all erfaring. Ting ballar som sagt på seg.

Det er berre ei veke igjen og det er ikkje ei heilt vanleg veke heller. Dette er ei veke det også skal drikkast gløgg og gåast på julekonsertar. Det er ikkje nok å bake dei sju sortane. Deet er eit krav at alt strev skal gjennomførast i julemodus med tilhøyrande nynning og ylykkeleg halvsmil e. Etterpå skal det skrivast felles julebrev med skrytebilde av ungar og hus. Det er ein juletradisjon vi aldri kan slutte med, endå vi er i tillegg er ute på facebook og signaliserer vår adventlykke kvar dag

Midt oppe i bakesjau og rundvask skal ein også vere spontan og hjartevarm. Nr som helst skal ein kunne ta seg tid til mild ettertanke og ei stille stund saman med fuglane i neket. Gløym ikkje å kjenne på roa og freden, seier fjernsynsreklamen innsmigrande til oss før dei brøler oss i øyret: Løp og kjøp!

Slik sit vi her og stressar og skriv til spalten vår heilt på tampen og ironiserer ein tanke over førjulstida.. I denne spalta gjer vi narr av alle slitne husmødre som har fått julestria og alle husfedre som leitar forgjeves etter drøymegåva til heile familien på bensinstasjonen julekvelden kvart på fem. Så rundar vi forsonleg av med å understreke at vi ikkje er eit hår betre sjølv. Det er også ein vakker juletradisjon

Den lange kampen om dans og drikk

Alkohol var bannlyst og dans kunne berre aksepterast i form av ”uskuldig leik” då ungdomslagsrørsla var ny. No oppmodar den frilynde rørsla til meir dans for å få mindre rus!

 Ikkje mange saker har splitta fredelege norske lokalsamfunn sterkare enn synet på dansing og drikking. Begge aktivitetane har hatt sin viktige plass i den norske kulturen frå gammalt av.

 I det gamle bondesamfunnet greidde sterke normer å halde drikkinga meir eller mindre innanfor akseptable rammer så lenge ølkulturen rådde åleine. Men då brennevinet vart utbreidd på 1700-talet, vart fylla eit alvorleg problem. Til  utrustinga til ein fiskar på vinterfiske på 1700-talet, kunne det høyre  fleire liter brennevin i veka. Det måtte til for å halde helsa og humøret oppe, meinte dei. Men i kjølvatnet av brennevinet  følgde drukningsulukker , familietragediar og fattigdom.

Motkrefter. Særleg på den farlege kysten mobiliserte motkreftene. Kvinnene var gjerne dei som kjempa hardast mot alkoholen. Sterke religiøse vekkingar og organisert fråhaldsarbeid greidde i stor grad å drive rusdrikken ut av lokalsamfunna. På store delar langs norskekysten feia dei dansen, felespelet og alt som minte om moro og fjas ut av lokalsamfunna på same tid.

 Pietismen og vekkingskristendommen med si  helvetesforkynning og fordømming  fekk etter kvart stor makt over menneska. Alvor og gudsfrykt skulle prege menneska livet igjennom. Dei store pietistiske vekkingane i 1850- og 1860-åra fekk særleg rotfeste på Sunnmøre. Her var striden mellom dei vekkingskristne og dei  frilynde særleg hard.

Henrik Straumsheim reknar i  boka om Sunnmøre Frilynde Ungdomssamlag protesten mot det pietistiske bygdemiljøet som ein viktig bakgrunn for ungdomslagsrørsla. Dei pietistiske vekkingane på Sunnmøre vart starta av gåverike talarar som reiv folket med seg. Men dei som tok opp arbeidet etter desse vekkingstalarane, var ikkje mogne til det, og så kom vekkinga på avvegar, hevda han:

“Dei gjorde Gud til ein hatande, hemnfus Gud og det fagre skaparverket hans til ein svart jammerdal. Dei for frå stad til stad og heldt møte, lange bønemøte utetter nætene under låge loft med osande lampar og heit, kvævande luft. Dei la ut um straff og endelaus pine, so folk seig i uvit eller enda i vanvit. Ungdomsflokkane var som skremde fuglar, stille og sturne. Modlause. Livet var som ein lang grå uvêrsdag, sollaust og myrk.  Allting var synd. Det var endåtil synd å snakke med kvarandre. Stogga ungdommen og talast på ein veg, vart det lagt ille ut. Den einaste staden der det var råd å møtast, var på religiøse møte. Ungdomsflokken var som ei stor uppdemd elv. Men trykket var sterkt, so dammen måtte snart springe.”

 Pendelen var i ferd med å svinge endå ein gong. Ungdommen gjorde opprør mot mørkemannssynet og  flokka seg om ungdomslagsrørsla. Her fann dei ein gladare kristendom og eit meir konstruktivt og byggjande og praktisk livssyn enn det dei forkynte, dei som berre hadde frelsa som mål for livet.

Idealisme. Men sjølv om  dei gjorde opprør og vart skarpt fordømde i enkelte miljø, var dei så visst ingen rotrivarar. Dei er nesten rørande velmeinande og skikkelege  med si vekt på gode og byggjande krefter i samfunnet, kristendom og fråhald og ei idealistisk tru på at eit betre, meir opplyst, rikare og lukkelegare samfunn var mogleg.

Ungdomslaget Samhald i Straumgjerde vart skipa i 1895.  Det gjekk ikkjelenge før det ordskifte om dei skulle tillate folkeviseleik. Vedtak: ..det skulle  gjerast tvo gonger mat, at der skulde haldast talar, at der skulle upplesast morosame stykkje og at der skulle vera musikk og noko “uskuldig” leik..

På eit møte same året var det diskusjon om korleis ein ungdom skulle skikke seg. Innleiar Ole P. Strømsheim peika på dårlege trekk ved dagens ungdom – manglande opplysning, drikking og nattereking. Det som måtte til var opplysning og kristendom. Andre som hadde ordet, peika på at ungdommen også måtte lese litteratur, halde aviser for å følgje med i tida og ha eigne ungdomslag, der dei kunne utveksle kjensler og tankar. Ungdommen skulle tenkje på Gud, “før de onde Dage kommer og de aar naar dig, om hvilke du maa sige: de behage mig ikke”. Men ungdommen måtte også få glede seg, vart det understreka. Fekk dei ikkje lov til det, ville dei bli trøytte av livet her, avdi dei ikkje fann nokon hugnad i det, sa Ole Strømsheim.

Pardans. Det gjekk ikkje mange år før dei meinige medlemmene ikkje lenger var fornøgde med folkeviseleik og ringdansar. Pardans var det som var populært.  Presset vart sterkare då ungdomshuset Vaarvon med sin freistande kjellarsal vart teke i bruk i 1912. Sjølv om dei leiande kreftene i ungdomslaget held att, merkar vi dansepresset frå grasrota  i referata. Det var ikkje først og fremst sjølve dansen, men alt det førte med seg, som uroa ungdomslagstoppane. Dansinga drog med seg alkohol og tilhøyrande umoral og tok fokus vekk frå meir høgverdig ungdomslagskultur.

 Nyttårskvelden 1913 var det etterfest i ungdomshuset Vårvon med talar, song og musikk og skodespel. Etterpå var det dans i kjellarstova. Midt i januar var det korgauksjon med basar, festtale og opplesing frå Varamannen. 16 korger vart selde. Etterpå var det mat og til slutt dans. Søndag 20. april var det marknad med korsong og musikk, foredrag om Florence Nightingale og korsong. Etterpå var det leik og d… i kjellarstova, skriv referenten forsiktig i protokollen.

Men ikkje forsiktig nok. Etterpå kom det klage på at ein del av medlemmene hadde vore med i eit dansarlag etter korgafesten og at dansinga hadde vart framover heile natta. Men kravet om å få danse var også sterkt, spesielt blant dei meinige medlemmene.

Splitting. Fløyene stod langt frå kvarandre. Det vart skrike opp, og ikkje minst kviskra i krokane. I november var stemninga i laget så utriveleg at formann Hans Tandstad ville trekkje seg. Han grunngav det med at han hadde lita tid. Dessutan hadde han møtt motstand, blant anna fordi han hadde teke avstand frå dans på ungdomsfestar. Han foreslo Henrik Straumsheim som formann i staden. Henrik Straumsheim sa tydeleg frå om at han ikkje ville gå inn i styret dersom det skulle vere dans på festar og møte. Han var vonbroten og motlaus over den utakksame måten nokre medlemmer kritiserte ungdomsarbeidet på. Særleg den kritikken som kom utanom møta.

I det vesle ordskiftet som følgde, var det ingen som tok dansen i forsvar. Hans Tandstad meinte å sjå at ungdomslaget hadde same synet på dans som han. Han ville derfor ikkje seie plent nei til å bli ståande i styret eitt år til. På styremøtet i november vart han vald til formann på nytt. Henrik Straumsheim vart nestformann.

 Men murringa om for lite dansing i ungdomslaget gav seg ikkje. 2. juledag 1914 var det møte. Hans Tandstad la fram eit forslag til vedtak som regulerte dansinga: “Det vil meir og meir syne seg i ungdomslaget Samhald som i andre ungdomslag, at fær den allminnelege runddans for breitt rom i laget, vil han minke og tyne det andre lagsarbeidet, heitte det i framlegget, som vart samrøystes vedteke. 

Vedtaket innebar at dansing på vanlege ungdomslagsmøte skulle vere forbode. Skulle det vere dans i samband med ungdomsfestane, måte det først vedtakast  med simpelt fleirtal på ungdomslagsmøte. Dansing skulle berre skje i kjellarsalen.

I 1918 var det ordskifte om det skulle vere dans på haustfesten. Møtelyden hadde vanskeleg for å bestemme seg. Men styret fann ut at skulle laget greie å dekkje kostnadene sine, måtte dei ha dans. Dette året var det haustfest med dansegilde på Vaarvon. Inntektene gjekk til ungdomslaget. Året etter hadde eit vegakkordlag søkt om å få leige kjellarhøgda til dansemoro. Dei måtte betale 25 kroner og love at dei ikkje skulle ta inn fleire enn 40 menneske. Det stod også i kontrakten at dei måtte fare sømeleg fram.

Innbrot til dans.  Skjertorsdag i 1920 var det ungdomsmøte med ny diskusjon om dans. Ola Tandstad innleidde. Dei fleste i salen meinte at dans er skadeleg for ungdomsarbeidet. Ingen påstod at dans var meir til gagn eller til skade, men han kan likevel ikkje takast heilt bort før vi har noko betre i staden, heiter det i referatet.

I september same året gav formannen refs til ungdommen, fordi nokon fleire gonger i løpet av sommaren hadde brote seg inn i ungdomshuset og dansa. Denne gongen skulle dei sleppe straff, men det måtte ikkje skje fleire gongar. Eit forslag frå Hans Tandstad vart samrøystes vedteke: Styret i ungdomslaget Samhald skulle for framtida utan unntak drage folk til ansvar etter straffelova om dei dansa i ungdomshuset utan løyve. Etter kvart ser det ut til at talet på offentlege dansar blir avgrensa til tre for året.

Drikking var naturlegvis bannlyst frå ungdomsmøta og frå Vaarvon. Men samtidig var det ikkje uvanleg at folk lurte seg til nokre supar bak nova og kom ustøe og lystige inn i salen, spesielt på dansetilstellingane. I 1917 kom det søknad om å leige Vaarvon til eit  bryllaup. Vedtak 20. oktober 1917: “Styret hev høyrt at det vert rusdrykk i brudlaupet, so styret er lite huga paa aa leiga huset burt av den grunn. Men då (søkjaren) er medlem av laget, hev me den tilliten til han at han syter for at det ikkje vert nokon uhugnad og fyllskap i dansarflokken. ”Det skulle koste 20 kroner å leige salen.

Forbodstid. Noreg var eitt av dei landa som vedtok å forby både brennevin og heitvin i den såkalla forbodstida. Ungdomslaget  engasjerte seg også i folkerøystingane om forbodspolitikken. Hans Tandstad var ein pådrivar for lova lokalt. Han venta seg store ting:

 “Denne folkerøystinga er eitt av dei største hende i soga og eit viktig steg for å ta folkefienden rusdrykken vekk frå det norske folket”, sa han. Etter hans forslag vart det vedteke at laget skal reise to store Ja-skilt utanfor røystestadene i Tandstad og Riksheim krinsar. Lagsfolket vart også oppmoda om å hjelpe alle som ville stemme fram til urnene. Elles skulle dei gå heim og heise det bjarte norske flagget i kvar sitt tun som eit teikn på vyrdnad for den store saka det norske folk var kalla til å svare på, mana han.

Ungdomslaget stod på ei restriktiv haldning til dans og alkohol i tiåra som kom, men dei måtte også ta omsyn til folkemeininga og økonomien. Lenge vart det arrangerte først to –etter kvart også tre offentlege dansar i regi av ungdomslaget kvart år. Det viste seg å vere gode inntektskjelder for laget.

 Denne praksisen med få og populære dansar heldt seg også då ungdomslaget kom i gang att etter krigen. Framleis var ungdomslagsmøta prega  av song og musikk og skodespel. På femti- og sekstitalet  var det framleis ”levande musikk” på dei offentlege dansane. Jentene sat prydelege rundt dansegolvet medan gutane måtte strene over golvet bukke og ”by opp”.  Det var alltid ein sjanse for å bli avvist. Det står nok ikkje til å nekte at enkelte gjekk ein tanke skeivt etter  å ha forfriska seg med øl og brennevin bak nova.  Der kunne også bli slagsmål når rusen gjekk over opptuktinga.

Lensmannen. Derfor var det vanleg at lensmannen var til stades på dei offentlege dansane. Lensmann Bernt Tandstad skulle passe på ein offentleg dans i kjellarsalen på Vaarvon. Per Karspersen med eit orkester spela. Den tida gjekk det som regel alltid eit par timar før dei første para våga seg ut på dansegolvet. Det irriterte lensmannen at orkesteret måtte spele for eit tomt dansegolv og ville ha fart i sakene.” Viss de ikkje byrjar å danse no, så stengjer eg dansen og går heim”, sa han myndig før han baud opp ei av jentene som sat ringside til ein feiande vals. Det gjekk ikkje lenge før dei andre para kom på golvet dei og,  minnest  Gustav Tandstad, som meiner dette skjedde rundt 1952.

 På syttitalet gjekk det tilbake med reinlender og tango med lokale trekkspelheltar som tonefølgje. No var det  Beatles og Stones som galdt. Det vart stabla store høgtalarkasser framfor den rosemåla brystningspanelen. Langhåra rockeband entra scena. Det vart gjort tapre forsøk på å kamuflere den rosemåla   ungdomshusdekoren med å dempe lyset og linkande og skape ein  illusjon av  nattklubb og diskotek.

Småbord.  Det store dansegolvet måtte vike for småbord med kubbelys. Runddansen var gått ut på dato blant dei unge og shake og  ”piggtrådmusikk” var ikkje noko for dei vaksne og gifte. Ungdom og vaksne slutta å møtast i same miljø. I mangel av pubar og danserestaurantar heldt dei offentlege dansefestane seg enno ei stund som treffstad for ungdommen på bygdene, men ungdomsmøta og dei  byggjande ungdomslagskulturen gjekk av moten . Andre organisasjonar tok over oppgåvene. Når ungdommen kom saman på laurdagskvelden, ville dei slappe av med øl og musikk.

Men i leiinga av laget rådde framleis idealismen. Dei måtte tole mange vonbrot. Om diskotekarrangementa der det vart servert ”boksmusikk” frå huset sitt lydanlegg, noterte sekretær Eldar Høidal i styret for UL Samhald i 2001: ”Ein skal med dette prøve å gje folk det som har vore etterlyst, ei enkel tilstelling utan høgt kulturelt siktemål, med dans, hyggje og drikke som det berande.”

Dansekurs. I dag reknar den frilynde ungdomslagsrørsla  dansen rekna som ei positiv kulturytring og står bak  dansekurs landet rundt - ikkje berre med folkeviser, vals og swing, men også salsa, hiphop og break-dance. Medan dans tidlegare var noko som drog med seg drikking og synd, er det i dag ein fritidsaktivitet som blir sett på som ein viktig motvekt mot rusproblemet. Ungdomslagsrørsla har for lengst falle ned på Alf Prøysens parole:  D'er æiller fali for den som dæinse, men står du stille og følje med, da er det fali, da kæin det skje! I 2012  er eitt av slagorda til Noregs Ungdomslag:  Meir dans – mindre drikking.

Kjetil Tandstad , Årbok for Sykkylven 2012. (27.11.2012)

Hundre år og minst like fint

I romjula feirar eit nyrestaurert Vaarvon sine første hundre år. Dagens dugnadsinnsats kan måle seg med krafttaket då ungdomshuset vart bygd i 1912.

Det var femtedag jul 1912 og eit makelaust vakkert vintervêr. Festen skulle byrje klokka seks, men alt i firetida tok folk til å strøyme til. Denne jula var det noko ekstra å gle seg til  – ungdomslaget Samhald skulle ta i bruk sitt eige ungdomshus Vaarvon.

 Folket i skulekrinsane Tandstad og Riksheim i Sykkylven hadde lagt mykje pengar og mykje arbeid inn i prosjektet. No stod huset der med opne dører og tok i mot for aller første gong. Sjølv om mange hadde vore innom byggjeplassen tidlegare, var det ei spent stemning då ein endeleg kunne stige over dørstokken og sjå huset innvendig, ferdig og måla. Takhøgda i salen imponerte. Det knast i dei nylagde tregolva. For første gong skulle laget få tilgang til scene.

 Vegbrøytar

 Heile grenda var på plass – rundt 500 menneske hadde pressa seg innan for murane. Den forventningsfulle småpraten stilna raskt då formannen i festnemnda, greip ordet og ønskte festlyden velkomen. Så kom spellaget til Carl Tandstad inn på scena til stor applaus. Leiar i byggjenemnda, lærar Ole Strømme, gjekk gjennom byggjeprosessen før han høgtideleg leverte huset over til formannen i ungdomslaget Samhald, Hans Tandstad. Han kvitterte med å rose byggjekomiteen og formannen, lærar Ole Strømme heilt spesielt. Du har vore ein vegbrøytar i brodden for byggjenemnda, sa han. Så var det songlaget sin tur. Dei framførte ein nyskriven song til huset av den 19 år gamle Henrik Straumsheim. Lærar Karl Rogne, som heldt festtalen, oppmoda tilhøyrarane til å legge seg dei aller siste orda som den kjende biskop Wexelsen skulle ha sagt før han døydde: Heidre far din og mor di. Upp og fram til Ljos og Liv.

Ungdomshuset Vårvon skulle bli den møtestaden som folk hadde lengta etter og som dei kjende dei hadde bruk for. Ungdomshuset skulle vere ein stad å vere. Men også ein stad å lære, å orientere seg og ta inn over seg dei nye impulsane som siva inn over bygdene frå dei veksande byane, frå Amerika, dit så mange reiste for å finne arbeid, frå aviser og bøker. Samfunnet var i endring. Ungdommen tørsta etter kunnskapar. Nye sosiale og politiske utfordringar melde seg. Dårlege tider, omveltingar i landbruket og helvetestrugsmåla frå vekkingane gjorde menneska usikre og søkjande. Den frilynde rørsla med sin liberale kristendom, norskdom og opplysningsstrev var ei åndsretning som fleirtalet av ungdommen kunne identifisere seg med og som fylte dei med glede og framtidstru.

Symbol

I denne grenda inst i Sykkylvsfjorden var det også stort behov for ein stad å samlast for å drøfte tidas spørsmål og byggje samfunnet. Eit eige hus for dei frilynde og nasjonale hadde også stor politisk symbolverdi. Ungdomshuset skulle vere eit hus der det skulle vere høgt under taket, mykje lys og luft, tillit og samkjensle. Det skulle vere ei bygning for det nye og frie Noreg, ein base for kunnskap og demokrati, sjølvråderett og høge hugmål.

Draumen om eit eige hus hadde spirt heilt sidan ungdomslaget var skipa i 1895. Ein flokk ungdommar frå Tandstad skulekrins samla seg i ei stove for å skipe eit frilyndt ungdomslag.  ”Ungdommen kommer sammen som finder det for godt, til samtaler om nyttige emner, sang, oplesning av litteratur, samt til påhørelse av foredrag”, heitte det i første paragraf av lagslovene som var vedtekne på møtet.

“Noko uskuldig leik”

Det gjekk ikkje lenge før det vart ordskifte om dei skulle tillate folkeviseleik på festane. Vedtak: ..det skulle  gjerast tvo gonger mat, at der skulde haldast talar, at der skulle upplesast morosame stykkje og at der skulle vera musikk og noko “uskuldig” leik, skreiv formannen i møteboka.

15. desember var det nytt møte med diskusjon om korleis ein ungdom skal skikke seg. Innleiar Ole P. Strømsheim peika på dårlege trekk ved dagens ungdom – manglande opplysning, drikking og nattereking. Det som måtte til var opplysning og kristendom. Andre som hadde ordet, peika på at ungdommen også måtte lese litteratur, halde aviser for å følgje med i tida og ha eigne ungdomslag, der dei kunne utveksle kjensler og tankar. Ungdommen skulle tenkje på Gud, “før de onde Dage kommer og de aar naar dig, om hvilke du maa sige: de behage mig ikke”. Men ungdommen måtte også få glede seg. Fekk dei ikkje lov til det, ville dei bli trøytte av livet her, avdi dei ikkje fann nokon hugnad i det, understreka  innleiaren, slik han vart referert i protokollen.

Bygginga av huset i 1912 var gjennomført med stor frivillig innsats og ved hjelp av rause gåver, frå bygdefolket og frå folk frå krinsen som sleit  i den store Polson-campen i Amerika. Etter mykje diskusjon vart det eit stort og høglofta murhus, etter kvart vakkert rosemåla og utsmykka, med scene og kjellarsal.

Eldsjeler

Huset skulle tene krinsen godt gjennom mange tiår. Her var det skule og idrettstrening, song og musikk, skodespel. Etter dei første femti åra merka ungdomslagsarbeidet vanskelegare tider. Konkurransen frå andre aktivitetar og organisasjonar og etter kvart også fjernsynet vart sterkare. Trass kraftig satsing på kinoframsyningar i eigen regi og dansemoro utover på sekstitalet var det vanskeleg å greie å halde huset i stand. Nokre eldsjeler gjorde sitt beste for å stogge forfallet. Men fram mot hundreårsdagen for UL Samhald i 1995 var lagsaktiviteten periodisk og huset i dårleg forfatning. Stadig fleire snakka om å rive heile rukkelet.

Men nokre godt vaksne eldsjelene i ungdomslaget tykte det var for gale. Fylkesarkitekt Berge Hjørungnes vart invitert for å sjå om det var botevon i 1994. Dei begeistra orda i rapporten hans sette kveik i fleire. Utviding og restaureringsarbeid vart sett i gang. I 2001 kunne ungdomslaget ønske velkomen til det som vart kalla ein kombinert 100-årsmakering og innviingsfest. Første etappe i restaureringsarbeidet var gjort unna. Nye ambisiøse planar vart lagt fram: Ei fullstendig restaurering av huset skulle vere klart til jubileet jula 2012.

Kulturpris

Behovet for pengar til påbygg og restaurering av ungdomshuset vitaliserte krinsen. Det vart arrangert Straumgjerdedagar, Ta Sjansen-arrangement. ,swing-, linedans- og kokkekurs, disco-kveldar, kulturarrangement og basarar. Dei årvisse revyane, som så langt har halde på i 11 år med seks årlege framsyningar over tre dagar kvar palmehelg, vart publikumstreffarar som gav gode inntekter. Innsatsen til dugnadsgjengen som stod for det omfattande bygningsarbeidet vart lagt merke til av Sykkylven kommune, som gav dei kommunen sin kulturpris i 2009. Dei fekk også Godt Vern-prisen frå  Fortidsminneforeininga i november 2012. Dei 15 ivrigaste av dugnadsarbeidarane kan åleine takkast for nesten 7000 dugnadstimar. Det svarar til 184 fulle arbeidsveker eller fire og eit halvt år med  gratisarbeid for laget.

 Den sterke dugnadsinnsatsen har ikkje berre gitt folket i krinsen eit godt og tenleg forsamlingshus for dei neste hundre åra. Samlinga om  felles innsats har også sveisa lokalsamfunnet saman og skapt samhald og kontakt i krinsen og på tvers av generasjonane

 (Kjetil Tandstad i Jul på Sunnmøre 2012)

Verda på spissen

Avisene er fulle av sensasjonar. Livet er sjeldan like sensasjonelt.

Verda er så stor så stor og vi er avhengige av aviser og fjernsyn for å halde oversikta. Og media hjelper så gjerne:

Rasande tyskarar kallar grekarar og spanjolar for late skattesvindlarar. Greske demonstrantar i nazikostyme møter Angela Merkel med Hitler-helsing. Om det galt sinte grekarar flest, var det ikkje til å misforstå. Konflikten mellom sør og nord er eksplosiv. Det er på tide å velje side: Sindige tyskarar eller hissigproppane i  Syden.

Flammar. Store delar av Midtausten verka stå i flammar då den norske ambassaden i Beirut vart påtend i 2006 fordi eit norsk tidsskrift hadde trykt danske Muhammed-teikningar. Fjernsynsbilda viste rasande muslimar som brende norske flagg i protest. Mediedekninga stod i kraftig kontrast til vitnemåla frå sivile nordmenn som trassa rådet frå UD og rusla rundt i ein elles søndagsstille by. Fjernsynsruta er lita og det skal ikkje meir enn ei handfull aktivistar til for å gi inntrykk av nasjonalt raseri. Norske flagg i flammar gir fjernsynsbilde som ingen redaksjon har hjarte til å seie nei til når ein først har fått dei i hus.

Temperatur. I alle sjukehusdebattar er det med ein person som meiner at alle på sjukehus blir feilbehandla på korridoren. Slike synspunkt må til, for å få debattemperaturen opp. I sjukehusdebatten er ein temperatur på 37 grader  livstrugande låg.

Vegar vi brukar kvar einaste dag er plutseleg rasfarlege når ein samferdselsminister nærmar seg distriktet. Det heiter å setje dagsorden. Greier ein ikkje det, blir ein liggjande etter og blir sitjande fast i klisteret. Då blir ein ståande att på perrongen medan framtida rusar forbi.

 Ei sak skal setjast på spissen, for der står ho best, meiner alle som har ein bodskap dei vil folk skal leggje merke til. Mediefolk vil alltid bli lagt merke til og har dramatikk som fag. Men er dramatikk einaste kriterium blant dei som sorterer siste nytt, kan  kontrasten til røyndommen bli i største laget, viss vi altså får sjanse til å samanlikne.

Formkurven. Dei siste vekene har vi gjort eit tappert forsøk på å orientere oss i kampen om det amerikanske presidentembetet. Vi har fått lite greie på innhaldet i Obamacare eller kva Mitt Romney eigentleg vil gjere for å få ungdom i arbeid. Vi har derimot fått rikelege rapportar om formkurven til dei to konkurrentane, om energien i debatten, nervekrigen, kjolane til konene og eventuelle forsøk på verbal krokfot.

Utanrikskommentarane er til forveksling like sportskommentarane: Barach verka tafatt og usikker i første omgang, men har kome tilbake med meir energi og sjølvtillit i debatt nummer to. Men vil kreftene halde? Kampen er jamn og utruleg spennande, seier ekspertisen som tippar at heimelaget trass alt ligg litt betre an. Men alt kan skje: Verda er trass alt rund som fotballen!

kriseflaks

”Ein gong tok vi femten situps. Så snudde vi oss på magen og tok femten backup”.

Medan gjeldsbølgjene slår over Europa, duppar Norge ubekymra som ein isoporbit over brenningane. Endå ein gong ser det ut til at vi skal sleppe unna med eit nyord. Vi har rett og slett

Kriseflaks

 Norge har gitt verda fleire nye ord – verdsspråka har teke opp i seg både quisling og ombodsmann. Kanskje kriseflaks kan bli det neste norske eksportordet. For det trengst nye ord om land som heilt ufortent har trekt det store loddet.

Den generasjonen av nordmenn som i dag er godt vaksen og best forsørga, er heile verdas Heldige  Anton.  Som Anton vandrar vi ubekymra gjennom livet med nylagt hår og gule gamasjar medan den økonomiske krisa rammar alle dei andre.

Fire felt. Vi er generasjonen som krev firefelts stamveg og kjøpesenter, men som ikkje aksepterer trafikkstøy og inngrep i naturen. Vi vil ha rein elektrisitet, men utan dammar og vindmøller, vi krev bruer og kraftliner som ikkje viser og undersjøiske tunnelar utan motbakkar.

 Det meste vi har eller ønskjer oss, tenkjer vi at vi vil ha for ungane si skuld.  Leitar dei etter husrom i hovudstaden, kvifor skal vi ikkje gje dei ei handstrekning? Vi vil jo ikkje gjere dei til pendlarar heller. Eit  rimeleg krav er at alle skal ha gangavstand heim frå Karl Johan.  Pappa går i banken og hentar meir drivstoff for den oppheta bustadmarknaden slik at  bustadprisane kan gjere endå eit hopp. Vi gjer det så gjerne. Men  vi synest likevel at det burde vere ei  statleg oppgåve.

Uro. Denne generasjonen, som no har kome fram til det ein kan kalle livsens middagslur, har også bekymringar.  Dei er ikkje berre materielle. Når restane av det som blir kalla ein tropisk orkan pressar seg inn mellom fjella her, får vi angst for  hus, hytte og naust.  Ikkje fordi vi ikkje har forsikra. Men tenk på alt styret det ville vere å rydde  opp att.

 Den teknologiske utviklinga går raskare enn vi likar. Vi er naturlegvis på Facebook som alle andre, men det gjer alltids noko med sjølvtilliten å ha ein femåring som datakonsulent. Det skal ikkje meir til enn at ein seljar seier fire giga minne og display på 15.4 WXGA, så  tuslar vi ut av butikken med  nedslått blikk. Då tenkjer vi at vi får greie oss med gamle-PC-en ei stund til. Etterpå er det på tide at nye generasjonar får ta over.

 Situp. Ikkje slik at vi er heilt på jordet og trur at laptop tyder samelue og at bluetooth har nokon med bærplukking å gjere.  Men vi  tek kanskje sjansen på at modem er noko i same gate som ødem. Ein gong tok vi femten situps. Så snudde vi oss rundt på magen og varsla femten backup. Det skulle ikkje finnast betre trening for korsryggen, hadde vi forstått.

Mot alder og forfall kjempar sjølv Tren-instruktørane forgjeves. Stadig oftare kjem det morosame meldingar på Facebook som vi ikkje forstår. Vi høyrer oss sjølve  forfekte synspunkt som at det er for lite disiplin i skulen og at sambuarar bør gifte seg. Når det går opp for oss,  resignerer vi og finn  det tryggast å halde oss til familien og gamle filmar på TV.

 Heldigvis står ein ny og yngre generasjon klar til å innta dei mjuke seta til generasjonen som snart kan takke for seg. Isoporlandet Norge duppar vidare. Vi har kriseflaks!